Go to Top

Η περγαμηνή της Capella Palatina του Παλέρμου

Η περγαμηνή της Capella Palatina του Παλέρμου

 

Η περγαμηνή της Σικελικής πρωτεύουσας είναι από τις αρχαιότερες Ελληνικές περγαμηνές που υπάρχουν στη Σικελία.Πρόκειται για αντίγραφο του αρχικού καταστατικού της Αδελφότητος των Θηβών και πιθανώς γράφηκε μεταξύ ετών 1060 – 1068, αν και αρχικά είχε χρονολογηθεί στον ΙΒ΄ αιώνα.
Επί κεφαλής φέρει μικρογραφία της Θεοτόκου, η οποία «παρίσταται ορθία επί μαρμαροθετημένου δαπέδου φέρουσα φεγγείον, κυανούν επενδύτην και πορφυράν χλαμύδα, τα χρώματα ως γνωστόν που είχε καθιερώσει δια τας επισήμους τελετάς Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος».
Η εικόνα θα πρέπει να έχει φιλοτεχνηθεί συγχρόνως με την γραφή του κειμένου. Αντιθέτως μεταγενέστερο είναι το σημείωμα, που είναι γραμμένο στην επάνω δεξιά γωνία της περγαμηνής: «Capitula confraternitatis ve nerabilis imaginiw S. Marie collocate in templo Sancti Michaelis Naupactitesse Panormi» (Κεφάλαιο της Αδελφότητος της σεπτής εικόνος του Αγίου Μιχαήλ των Ναυπακτιτισσών στο Πάνορμο). Το σημείωμα αυτό αποδίδει την Αδελφότητα στο Πάνορμο, (αρχαία ονομασία του Παλέρμου), αλλά όπως είδαμε πιο πάνω, κάτι τέτοιο δεν ανταποκρίνεται καθόλου προς τα πράγματα, διότι ο Ναός του Αγίου Μιχαήλ ήταν παρεκκλήσιο της Μονής των Ναυπακτιτισσών στην Θήβα και όχι στο Πάνορμο (Παλέρμο).
Η Παναγία είναι ζωγραφισμένη σε στάση δεήσεως και όπως παρατηρεί ο Ν. Βέης υπενθυμίζει τοιχογραφία του ΙΔ΄ αιώνος στο παλαιό Καθολικό της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Μετεώρων, με τον χαρακτηρισμό: Η ΠΑΡΑΚΛΗΣΙΣ. Αργότερα βέβαια η απεικόνιση αυτή της Παναγίας συναντάται σε πολλές περιπτώσεις.Πάντως είναι σίγουρο, ότι ο τύπος της Δεομένης Θεοτόκου, ήταν καθιερωμένος από τα μέσα του ΙΑ΄ αιώνος.
Χωρίς αμφιβολία η εικόνα της Θεοτόκου στην περγαμηνή του Παλέρμου, είναι ακριβές και πιστό αντίγραφο της εικόνας της Παναγίας της Ναυπακτιωτίσσης, γύρω από την οποία συστήθηκε η Αδελφότητα και η οποία βρισκόταν στη Μονή των «Ναυπακτιτισσών» στη Θήβα. Εαν η περγαμηνή είχε συντηρηθεί καλύτερα, η εικόνα θα διατηρούσε ακόμη περισσότερο την ωραιότητα και την πιστότητα του πρωτοτύπου.
Η γλώσσα του κειμένου είναι η αρχαϊζουσα φιλολογική, που αντικατέστησε τη λαϊκή γλώσσα της εποχής, όταν ο Χριστιανισμός προσείλκυσε τις λαϊκές τάξεις και άρχισε να κατακτά τους μορφωμένους Ελληνόφωνους.Διατηρεί τους τύπους της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας, παίρνει όμως και στοιχεία της Βυζαντινής εποχής, ιδιαιτέρως στις καταλήξεις.
Η γραφή σε ορισμένα σημεία του κειμένου σε συνδυασμό με την παλαιότητα της περγαμηνής, παρουσιάζει δυσκολία αναγνώσεως, χωρίς όμως αυτό να δυσχεραίνει ή να εμποδίζει την επακριβή ανάγνωση και κατανόηση του καταστατικού.
Εντύπωση προξενεί το πως η δίφυλλη περγαμηνή με το καταστατικό της Βοιωτικής Αδελφότητος, βρίσκεται στο αρχείο της Cappella Palatina του Παλέρμου.Θεωρείται σίγουρο ότι είναι καρπός πολεμικών επιδρομών και λεηλασιών στην περιοχή της Βοιωτίας.Όπως είναι γνωστό, η Θήβα που τότε είχε μεγάλη εμπορική ακμή, κατελήφθηκε το 1147 από τους Νορμανδούς του Ρογήρου Β’, ο οποίος μάλιστα συμβαίνει να είναι κτίτορας της Capella Palatina του Παλέρμου.Πιθανώτατα λοιπόν, μεταξύ των πολυτίμων λαφύρων των κατακτητών, να ήταν και η σχετική με την Αδελφότητα περγαμηνή η οποία κατέληξε στη Σικελία.Βέβαια ίσως αυτό να έσωσε την πολύτιμη περγαμηνή από τους ποικίλους κινδύνους της πολυπαθούς Βοιωτίας.Μαζί με την περγαμηνή, διόλου περίεργο να εκλάπη από τους Νορμανδούς και η περικαλλής εικόνα της Παναγίας και Κύριος οίδεν που μπορεί να βρίσκεται κρυμμένη μέχρι αυτή τη στιγμή.

PERGAMHNH